""दादा, एवढं दुरुस्त करून द्याल का?''
""हे काम आपण करत नाही मॅडम, कोपऱ्यावरच्या दुकानात जा.''
""इसको ठीक करने के लिए नया मशिन लगता है मॅडम. वो अपने पास नही है.''
""याला कुठे दुरुस्त करणार मॅडम? एक्‍स्चेंजमध्ये देऊन टाका.''
""अवघड आहे. ठेवून जा. पंधरा दिवसांनी चक्कर मारा. बघू जमलं तर''

नादुरुस्त झालेले मिक्‍सर घेऊन मिसेस जोशी सकाळपासून फिरत होत्या. प्रत्येक दुकानात त्यांना अशीच उत्तरं मिळत होती. कोणत्याही दुकानात त्यांना मिक्‍सर दुरुस्त होईल, याची खात्री मिळाली नाही. मिक्‍सर बंद पडण्याचे कारण अतिशय किरकोळ होते आणि ते दुरुस्त होईल याची खुद्द मिसेस जोशींना खात्री होती. पण प्रत्येक दुकानदाराने त्यांच्यामोर "ना'चा पाढा वाचल्यामुळे त्या नाराज झाल्या होत्या. या नकारार्थी भूमिकेमुळे आपण स्पर्धेतून अलगद बाहेर फेकले जातोय याची त्या भाबड्यांना कल्पना नव्हती. दिसामाजी चार-पाचशे रुपये कमावणारे असो किंवा मिनिटाला लाखो डॉलर कमावणारे असो, नवे तंत्रज्ञान आणि नवी आव्हाने स्वीकारण्यास नकार देणे प्रचंड महागात जाऊ शकते. पुढील तीन उदाहरणांवरून तुम्हीच ठरवा, नव्या वर्षात नव्या तंत्रज्ञानासाठी "पॉझिटिव्ह' राहायचं की "निगेटिव्ह'?

--------
""मला खरोखरच हार्ड डिस्क हा प्रकार आवडत नाही आणि दुसरी गोष्ट म्हणजे हार्ड डिस्क हा "सोनी'चा प्रांत नव्हे. एक इंजिनिअर म्हणून सांगायचं झालं, तर हार्ड डिस्कवर गाणी साठवणं हा तितकासा आकर्षक प्रकार नाहीये.''
---------
"सोनी कॉर्पोरेशन'मधील एका वरिष्ठ इंजिनिअरने "वॉल स्ट्रीट जर्नल'मध्ये वरील प्रतिक्रिया दिली होती. संदर्भ होता, "ऍपल'ने नव्याने बाजारात आणलेल्या मेमरी-बेस्ड एमपीथ्री प्लेअरचा - अर्थात "आयपॉड'चा! "वॉकमन'च्या रूपात संगीत रसिकांना मोहून टाकणाऱ्या "सोनी'ने मेमरी-बेस्ड एमपीथ्री प्लेअरला कधी गांभीर्याने घेतलेच नाही. त्यामुळे 2001 मध्ये बाजारात आलेल्या "ऍपल आयपॉड'ला "एमपीथ्री प्लेअर'च्या बाजारपेठेचा अनभिषिक्त सम्राट बनणे शक्‍य झाले. आज जवळपास पावणेसात कोटी ग्राहकांच्या मनात "आयपॉड' विराजमान झाला आहे आणि "सोनी'चा या बाजारपेठेतील हिस्सा केवळ 1 टक्का इतका आहे...

---------
""तुम्ही जे काही तयार केलंय ते खरोखरच अप्रतिम आहे. एक काम करा, तुम्ही स्वतःच एक सर्च इंजिन तयार करा. ते जेव्हा यशस्वी होईल तेव्हा माझ्याकडे या. त्या वेळी मी विचार करेन.''
---------
स्टॅनफर्ड विद्यापीठात पीएच.डी. पूर्ण करणारे लॅरी पेज आणि सर्जी ब्रिन इंटरनेटवरील "सर्च इंजिन'साठी "बॅक एंड' प्रणाली तयार करून ती विकण्यासाठी "याहू डॉट कॉम'चे संस्थापक डेव्हिड फिलो यांच्याकडे गेले होते. त्या वेळी डेव्हिडने त्यांना वरील उपदेश दिला होता. डेव्हिडप्रमाणेच अनेकांनी लॅरी आणि सर्जीच्या कष्टांचे कौतुक केले; परंतु त्यांनी विकसित केलेल्या कल्पनेकडे नकारार्थी भूमिकेतून पाहिले. एकाने तर चक्क, ""आमच्या ग्राहकांना सर्च वगैरे करण्याची गरजच पडत नाही,'' असे उत्तर दिले. आज त्यांचे नावही कुठे ऐकावयास मिळत नाही. लॅरी आणि सर्जीने स्थापन केलेल्या "गुगल'ची आजची उलाढाल सात अब्ज डॉलरच्या घरात आहे!

---------
""या शतकाच्या अखेरपर्यंत, अर्थात 2000 पर्यंत जगभरातील फार तर नऊ लाख ग्राहक "मोबाईल फोन'चा स्वीकार करतील, असा आमचा अंदाज आहे.''
---------
"द इकॉनॉमिस्ट' या नियतकालिकात प्रसिद्घ झालेल्या अहवालात एका जगप्रसिद्ध कन्सल्टिंग कंपनीने वरील अंदाज व्यक्त केला होता. 2000 पर्यंत जागतिक मोबाईल बाजारपेठ कुठपर्यंत पोचेल याचा अंदाज घेण्यासाठी 1980 च्या सुमारास "एटी अँड टी'नेच या कंपनीकडे हे काम सोपविले होते. मोबाईल फोनबद्दल नकारार्थी भूमिका घेतल्यामुळे त्यांचा अंदाज साफ चुकला आणि याच अहवालाचा दाखला देत "एटी अँड टी'ने हळूहळू टेलिकॉममधून अंग काढून घेतले. 2000 पर्यंत जगभरात सुमारे 60 कोटी मोबाईलधारक होते. आज हाच आकडा अडीचशे कोटींच्या घरात गेलाय. आज दर मिनिटाला जगात सुमारे एक हजार जण नव्याने "मोबाईल' होतात.

आता तुम्हीच सांगा, मिसेस जोशींचे मिक्‍सर दुरुस्त होईल की नाही?
Read the full story

शंकर "बेलबॉटम' वैद्य, 1980 ची बॅच
मॅक ऊर्फ मकरंद "बॅगी' क्षीरसागर, 1990 ची बॅच,
राहुल "टाईट फीट' सोळंकी, 2000 ची बॅच आणि
जॉन "लो-वेस्ट' डिसूझा, 2007 ची बॅच

"बॅच' कोणत्याही कोर्सची असू द्या, नावं कोणतीही असू द्या; संबंधित विद्यार्थ्यांना लावलेली बेलबॉटम, बॅगी ही बिरुदं मात्र बदलणार नाहीत. 1980 किंवा त्या अगोदरच्या दशकात बेलबॉटम ट्राऊजर्सची फॅशन होती, आज ती "लो-वेस्ट' जीन्सची आहे. काळानुसार जशी फॅशन बदलते, तसेच तंत्रज्ञानही बदलते. 1994-95 मध्ये भारतात पेजर्सची "फॅशन' होती; आज संग्रहालयात ठेवण्यासाठीदेखील पेजर सापडणार नाही. वैयक्तिक आयुष्यात आपण अनेक गॅजेट्‌स वापरतो. त्यांची एक विशिष्ट "लाईफसायकल' असते. ती उलटून गेल्यानंतरही आपण तेच गॅजेट्‌स वापरत राहिलो, तर आपण काळाच्या मागे राहण्याची शक्‍यता असते. या लेखात टेक्‍नॉलॉजीच्या "लाईफसायकल'बद्दल माहिती करून घेऊ यात...

जवळपास सर्वच नव्या तंत्रज्ञानाची "लाईफसायकल' एकाच पद्घतीची असते. एखादे नवे तंत्रज्ञान विकसित होण्याच्या मार्गावर असताना आणि विकसित झाल्यानंतर त्याच्या अनेक चाचण्या घ्याव्या लागतात. येथून एखाद्या तंत्रज्ञानाचा अथवा एखाद्या गॅजेटचा जीवनप्रवास सुरू होतो. तो साधारण 5 अवस्थांमधून जातो. त्यातील सर्वांत पहिल्या अवस्थेचे वर्णन "ब्लीडिंग एज' असे करता येईल.
1. ब्लीडिंग एज ः एखाद्या तंत्रज्ञानात अथवा गॅजेटमध्ये जग बदलून टाकण्याची प्रचंड क्षमता आहे; परंतु अद्याप तसे सिद्ध झालेले नसल्यास त्या अवस्थेस "ब्लीडिंग एज' असे म्हणता येईल. या अवस्थेत "कॅल्क्‍युलेटेड रिस्क' घेतली नाही, तर एखाद्या कंपनीचे मोठे नुकसान होऊ शकते. जसे कंपनीचे नुकसान होऊ शकते, तसेच एखाद्या व्यक्तीचेही वैयक्तिक नुकसान होण्याची शक्‍यताही नाकारता येत नाही. याचा अर्थ, आपल्याला ज्या तंत्रज्ञानाचा आधार घेणे अत्यावश्‍यक आहे, त्यासाठी काही तरी "रिस्क' मात्र घ्यावी लागेल.

2. लीडिंग एज ः तंत्रज्ञानाच्या जीवनप्रवासातील दुसरी अवस्था म्हणजे "लीडिंग एज'. या अवस्थेत एखाद्या तंत्रज्ञानाची किंवा गॅजेटची उपयुक्तता जगाला पटलेली असते, त्याचा वापरही सुरू झालेला असतो; मात्र 100 टक्के वापर कसा करावा, हे समजणारी किंवा समजावून देणारी व्यक्ती उपलब्ध नसते. त्यामुळे "लीडिंग एज' अवस्थेतील तंत्रज्ञान शिकून घेणे आणि त्याचा प्रभावी वापर करणे, हे आव्हान आहे.

3. स्टेट ऑफ द आर्ट ः माझ्या कामासाठी हे तंत्रज्ञान किंवा हेच गॅजेट सर्वाधिक उपयोगी आहे, अशी सर्वांची खात्री झाली असल्यास आपण "स्टेट ऑफ द आर्ट' टेक्‍नॉलॉजी वापरत आहोत, असे समजावे. आपला भर अशा अवस्थेतील तंत्रज्ञान किंवा गॅजेट वापरण्याकडे असावा.

4. डेटेड ः काही गॅजेट्‌स अनेक वर्षं साथ देतात. अनेक वेळा दुरुस्ती करून, स्पेअर पार्टस बदलून ते सुरू ठेवण्याचा आपला आग्रह असतो. यात गैर काहीही नाही. खिशातले पैसे खर्च करून खरेदी केलेल्या वस्तू पुरेपूर वापरल्याच पाहिजेत. तथापि, त्या काळाला धरून आहेत ना, याची वारंवार खात्री केली पाहिजे. त्या जर "डेटेड' असतील, तर जरूर वापराव्यात; पण त्याच वेळी "लीडिंग एज' अवस्थेतील एखाद्या नव्या गॅजेटचादेखील विचार करावा.

5. ऑब्सोलीट ः तुम्ही वापरत असलेल्या एखाद्या तंत्रज्ञानाशी किंवा गॅजेटशी तशाच प्रकारचे दुसरे गॅजेट "स्टेट ऑफ द आर्ट' अवस्थेतून स्पर्धा करीत असेल तर समजावे, की आपण कालबाह्य किंवा "ऑब्सोलीट' तंत्रज्ञान किंवा गॅजेट वापरत आहोत. अशा तंत्रज्ञानाच्या प्रेमात फार काळ अडकून राहणे योग्य नव्हे. जितक्‍या लवकर आपण त्या गॅजेटपासून दूर जाऊ, तितक्‍या अधिक वेगाने आपण प्रगती करू.

वैयक्तिक आयुष्यात आपण नानाविध गॅजेट्‌स वापरत असतो. अनेक गॅजेट्‌स (?) परंपरागत असतात. उदा. 1962 मध्ये आजोबांनी घेतलेला रेडिओ. योग्य निगा राखल्यामुळे तो आजही चालतो. पण त्यात "एफएम' ऐकू येत नाही, आणि म्हणून चारचौघात "आरजे मलिष्का'ने केलेले विनोद कळत नाहीत. आता यात तुमच्या आजोबांचा दोष देण्यात काही अर्थ नाही. त्यांचा रेडिओ आज "स्टेट ऑफ द आर्ट' अवस्थेत आहे का "ऑब्सोलीट', याचा विचार तुम्हालाच करायचा आहे.

(वि. सू. ः "बेलबॉटम' घालणाऱ्या व्यक्तींनी तज्ज्ञांच्या सल्ल्याशिवाय "लो-वेस्ट जीन्स' घालण्याचा प्रयोग करू नये. केल्यास लेखक जबाबदार नाही.)
Read the full story

वर्ष : 2007
स्पर्धा परीक्षेची भीती बाळगून बसलेल्या मीनाक्षीला परीक्षेच्या दिवशी काहीच आठवेनासे झाले. आई-वडील तिची समजून काढून थकले; परंतु ती काही परीक्षेस जायला तयार होईना. अभ्यास व्यवस्थित झाला होता. पुस्तकं, गाईड्‌स, नोट्‌स सगळं वाचून झालं होतं. पण तरी देखील तिला आत्मविश्‍वास नव्हता की आपण व्यवस्थित उत्तरं लिहू शकू. आता काय करणार? शेवटी धाकदपटशा करून आई-वडिलांनी तिला परीक्षेस पाठविले.
मीनाक्षीच्या निकालाकडे आपण नंतर येऊ. तत्पूर्वी एक छोटी गोष्ट वाचा.
वर्ष : 1942
लंडनमधील एक सर्वसाधारण कुटुंब. फ्रॅंक घरातला कर्ता पुरुष. इसाबेल ही त्याची पत्नी. घरात आई, वडील, दोन धाकट्या बहिणी आणि एक भाऊ. त्यावेळी लंडनमधील वातावरण तंग होते. तशात इसाबेल गर्भवती होती. त्यामुळे फ्रॅंकने ऑक्‍सफर्डला जाण्याचा निर्णय घेतला. कालांतराने इसाबेलने एका मुलाला जन्म दिला. स्टीफन असे त्याचे नाव ठेवले. शाळेत असताना स्टीफनला विज्ञान खूप आवडत असे. नंतर तो गणिताकडे आकर्षित झाला. कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतल्यानंतर त्याला भौतिकशास्त्र अधिक आवडू लागले. अशा विचित्र सवयीमुळे स्टीफनचे पुस्तकी ज्ञान फारसे प्रभावी नव्हते. त्यामुळे कॉलेजमधील एका महत्त्वाच्या लेखी परीक्षेत त्याला "बी ग्रेड' असा शेरा मिळाला. नाइलाजास्तव प्राध्यापकांना त्याची तोंडी परीक्षा घ्यावी लागली; आणि त्याच्याशी बोलल्यानंतर परीक्षकांनी जाणवले की आपण एका सर्वसामान्य नव्हे; तर विद्वान विद्यार्थ्याशी बोलतोय. "ब्लॅक होल्स' संदर्भात महत्त्वपूर्ण अभ्यास करणारे स्टीफन हॉकिंग यांच्याशी परीक्षक बोलत होते.

वयाच्या 21 व्या वर्षापर्यंत स्टीफन हॉकिंग सुस्थितीत होते. उच्चशिक्षणासाठी केंब्रिज विद्यापीठात प्रवेश घेतल्यानंतर त्यांना "ऍमिओट्रोफिक लॅटरल स्क्‍लेरॉसिस' (एएलएस) या मज्जातंतूशी संबंधित गंभीर आजाराची लक्षणे दिसून आली. पुढे काही महिन्यातच या आजाराने त्यांना ग्रासले आणि हॉकिंग यांचे हात, पाय आणि इतर अवयव निष्क्रिय झाले. दोन-वर्षांपेक्षा जास्त काळ जगू शकणार नाहीत, असे निदान झाल्यानंतरही स्टीफन हॉकिंग डगमगले नाहीत. आत्मविश्‍वास आणि इच्छाशक्तीच्या जोरावर त्यांनी आपला अभ्यास सुरू ठेवला आणि तो आजही सुरू आहे. स्टीफन हॉकींगना या आजारातून मार्ग काढण्यास मदत करणारे कोण होते जाणून घ्यायचंय? त्यांची पहिली पत्नी इलीन मेसन, त्यांचा आत्मविश्‍वास आणि असिस्टिव्ह टेक्‍नॉलॉजी! हॉकिंग यांची "व्हीलचेअर' त्यांच्यासाठी वरदान ठरली आहे. त्यांच्या "व्हीलचेअर'वर आत्मविश्‍वास आणि टेक्‍नॉलॉजी एकत्र प्रवास करतात. "एएलएस'मुळे स्टीफन हॉकिंग यांची वाचा गेली होती. त्यांना बोलण्यास मदत करण्यासाठी डिजिटल इक्विपमेंट कॉर्पोरेशनने तयार केलेली "डेकटॉक' ही यंत्रणा उपयोगास येते. हॉकिंग यांना जे काही म्हणावयाचे आहे, ते एका "टॉकिंग कॉम्प्युटर'वर फीड केले की "डेकटॉक' त्याचे मानवी आवाजात रूपांतर करते. त्यामुळे समोरच्या व्यक्तीशी किंवा विद्यार्थ्यांशी संवाद साधणे त्यांना शक्‍य होते. अशा प्रकारची अनेक गॅजेट्‌स हॉकिंग वापरत असतात.

स्टीफन हॉकिंग यांच्यासारख्या व्याधीने जडलेले अनेक विद्यार्थी या जगात असतील. हॉकिंग यांच्याकडे असलेली यंत्रणा त्यांनाही उपलब्ध होऊ शकते. आयुष्यात पुढे जाण्यासाठी त्यांच्याकडे हवा फक्त आत्मविश्‍वास; आणि एखादी व्यक्ती अधू असेल तर तिच्यात आपोआपच आत्मविश्‍वास निर्माण होतो, असे म्हणतात. मग ज्या व्यक्ती शरीराने धडधाकट असतात त्या मनाने अधू का व्हाव्यात? मीनाक्षीचेच उदाहरण पुन्हा घेतले तर लक्षात येईल, की ऐन परीक्षेच्या दिवशी तिचा आत्मविश्‍वास पूर्ण खचला होता. अशी वेळ येऊ नये म्हणून शरीराने अधू असलेल्या व्यक्ती जर विविध "असिस्टिव्ह टेक्‍नॉलॉजी' वापरत असतील तर शरीराने धडधाकट असलेल्या व्यक्तींनी "टेक्‍नॉलॉजी' का वापरू नये? स्मरणशक्ती, आत्मविश्‍वास वाढविणारी अनेक सॉफ्टवेअर्स इंटरनेटवर उपलब्ध आहेत. "गुगल'मध्ये साधा सर्च दिल्यास अशी अनेक सॉफ्टवेअर्स तुम्हाला आढळून येतील. परीक्षेसाठी केवळ अभ्यास कामाला येतो असे नाही. आज जवळपास सर्व विद्यार्थ्यांकडे मोबाईल फोन आहेत. मोबाईलचा वापर केवळ बोलण्यासाठी आणि "एसएमएस' पाठविण्यासाठी केला जातो. त्यापेक्षा त्यातील कॅलेंडर, टू-डू-लिस्ट, रिमाईंडर्स यांचा वापर स्वतःला शिस्त लावण्यासाठी आणि अभ्यासाचे व्यवस्थित नियोजन करण्यासाठी केला तर आत्मविश्‍वास नक्कीच वाढेल. "असिस्टिव्ह टेक्‍नॉलॉजी' ही शरीराने अधू असलेल्या व्यक्तींसाठी असली तरी व्यापक अर्थाने त्याची गरज सर्वांनाच भासते.
टेक्‍नॉलॉजीच्या यशस्वी वापरासाठी तुम्हा सर्वांना "बेस्ट ऑफ लक!'

(मीनाक्षीचा निकाल : तो तुमच्यावर अवलंबून आहे. कारण मीनाक्षी ही तुमच्यापैकी अनेकांची प्रतिनिधी. तुम्ही नव्या आणि सहज उपलब्ध असलेल्या "टेक्‍नॉलॉजी'चा वापर आत्मविश्‍वास वाढविण्यासाठी केलात, तर मीनाक्षी नक्कीच पास होईल.)
----------
Read the full story

महिलांनी कृपया लक्ष द्यावे...
खालीलपैकी जी उपकरणे आणि गॅजेट्‌स तुम्हाला सफाईदारपणे हाताळता येतात, त्यांच्यासमोर बरोबर अशी खूण करा.

1. डेस्कटॉप कॉम्प्युटर
2. लॅपटॉप
3. सर्वांत साधा मोबाईल फोन
4. हाय-एन्ड मोबाईल फोन (पीडीए)
5. वॉशिंग मशिन
6. मायक्रोवेव्ह ओव्हन
7. आयपॉड
8. डिश टीव्ही
9. व्हिडीओ गेम
10. फूड प्रोसेसर

"बरोबर'ची किती चिन्हे आली आहेत हे आत्ताच मोजू नका किंवा त्याचा विचारही करू नका. त्यावर आपण लेखाच्या शेवटी चर्चा करू. त्यापूर्वी तुमच्यापैकीच काही जणींच्या वयाच्या या काही महिलांचे "प्रोफाईल्स' वाचा.

कार्लटन ऊर्फ कार्ली फिओरिनाः
ह्युलेट-पॅकार्डच्या (एचपी) माजी अध्यक्षा आणि सीईओ

ह्युलेट-पॅकार्ड किंवा "एचपी' ही कॉम्प्युटर तयार करणारी जगातील दुसऱ्या क्रमांकाची कंपनी. जगातील सर्वोत्तम 500 कंपन्यांच्या यादीत (फॉर्च्युन 500) "एचपी' 13 व्या क्रमांकावर आहे. फिओरिनाचे वडील न्यायाधीश होते आणि आपल्या मुलीनेही हेच करिअर निवडावे, अशी त्यांची इच्छा होती. परंतु फिओरिनाने इंजिनिअरिंग क्षेत्र निवडले आणि 1980 च्या सुमारास ती "ट्रेनी' म्हणून "एटी अँड टी' या कंपनीत रुजू झाली. विषयाचे संपूर्ण ज्ञान, भविष्याचा अचूक वेध घेण्याची क्षमता, नव्या तंत्रज्ञानाकडे पाहण्याचा सकारात्मक दृष्टिकोन आणि जबरदस्त इच्छाशक्ती यांच्या जोरावर "एटी अँड टी'मधील ही "ट्रेनी' 1999 मध्ये "एचपी'ची अध्यक्षा झाली. 2002 मध्ये "एचपी'ने 19 अब्ज डॉलर देऊन "कॉम्पॅक' ही कंपनी संपादित केली. या व्यवहारामुळे फिओरिनावर प्रचंड टीका झाली; परंतु तिने उचललेले पाऊल योग्यच होते हे कंपनीला आता लक्षात येत आहे.

मेग व्हिटमन
ई-बे डॉट कॉमच्या अध्यक्षा आणि सीईओ

"वर्ल्डस लार्जेस्ट पर्सनल ऑनलाईन ट्रेडिंग कंपनी' असे ई-बेचे वर्णन केले जाते. ऑनलाईन खरेदी-विक्रीसाठी विश्‍वासार्ह समजली जाणारी ही वेबसाईट मेग व्हिटमन या महिलेच्या अध्यक्षतेखाली चालविली जाते. "फॉर्च्युन' या नियतकालिकातर्फे प्रसिद्ध करण्यात येणाऱ्या "मोस्ट पॉवरफुल विमेन'च्या यादीत मेग तिसऱ्या क्रमांकावर असून अमेरिकेतली सर्वांत श्रीमंत महिला "सीईओ'चा बहुमानही तिला मिळाला आहे. वैद्यकीय शाखेत करिअर करण्याच्या दृष्टीने एका महाविद्यालयात प्रवेश घेतलेल्या मेगने ते शिक्षण अर्धवट सोडले. तिला अचानक अर्थशास्त्रात रस निर्माण झाला. अर्थशास्त्राची पदवी घेतल्यानंतर तिने "हार्वर्ड बिझनेस स्कूल'मधून एमबीए पूर्ण केले आणि तीन-चार कंपन्यांत मार्केटिंगचा अनुभव घेतला. मार्च 1998 मध्ये मेगने "ई-बे'च्या अध्यक्षपद स्वीकारले आणि वेगाने प्रगती करणाऱ्या जगातील मोजक्‍या "डॉट कॉम' कंपन्यांमध्ये "ई-बे'ला नेऊन ठेवले.

ऍन मल्काही
झेरॉक्‍स कॉर्पोरेशनच्या अध्यक्षा आणि सीईओ

फोटोकॉपीला समानार्थी म्हणून सर्रास वापरला जाणारा शब्द म्हणजे झेरॉक्‍स! वास्तविक फोटोकॉपिईंगसाठी लागणाऱ्या मशिन्स तयार करणाऱ्या कंपनीचे नाव "झेरॉक्‍स कॉर्पोरेशन' आहे. या कंपनीची अध्यक्षही एक महिलाच आहे. ऍन मल्काही हे त्यांचे नाव. "झेरॉक्‍स कॉर्पोरेशन'मध्ये "सेल्स रिप्रेझेंटेटिव्ह' म्हणून कारकीर्द सुरू केलेल्या ऍनने 2001 मध्ये संस्थेचे अध्यक्षपद स्वीकारले. काम करण्याचा झपाटा आणि निर्णयक्षमतेच्या जोरावर ऍनची व्यावसायिक कारकीर्द वेगाने पुढे सरकत गेली. तिने जेव्हा अध्यक्षपद स्वीकारले त्या वेळी "झेरॉक्‍स'वर कर्जाचे मोठे डोंगर होते. तिने घेतलेल्या काही कठोर निर्णयांमुळे "झेरॉक्‍स'ने पुन्हा उभारी घेतली आणि 2005 मध्ये कंपनीच्या निव्वळ उत्पन्नात 9 टक्‍क्‍यांनी वाढ झाली.

वाचलीत ही प्रोफाईल्स? आता जरा आपल्या मूळ प्रयोगाकडे वळू. तुम्हाला वाटेल या प्रोफाईल्सचा आणि सुरवातीला विचारलेल्या प्रश्‍नाचा काय संबंध? खोलात शिरून विचार केला तर लक्षात येईल, की या सख्या आज जगातील मोठ्या टेक्‍नॉलॉजी कंपनीन्यांची धुरा सांभाळताहेत आणि आपल्याला साधा मोबाईल फोन किंवा डेस्कटॉप कॉम्प्युटरपण हाताळता येत नाही? नाराज होऊ नका. स्त्रियांमध्ये उपजतच "मॅनेजमेंट'चे गुण असतात. त्यांना नव्या तंत्रज्ञानाचा आधार दिला तर त्याचा दैनंदिन जीवनात अतिशय चांगल्या पद्घतीने वापर करता येईल. या प्रयोगाचे एकच उद्दिष्ट होतेः घर चालवणे आणि घर उत्तम चालवणे यात मूलभूत फरक आहे. घर उत्तम चालवायचे असेल तर "होम मिनिस्टर' या भूमिकेतून स्त्रियांनी आता "सीईओ'च्या भूमिकेत जाणे गरजेचे आहे. त्यासाठी तुम्ही तुमच्या तरुण मुला-मुलीकडून नवे तंत्रज्ञान शिकू शकता आणि आपला "स्कोअर' वाढवू शकता. नवीन वर्षासाठी यापेक्षा एखादा उत्तम संकल्प आहे का तुमच्याकडे?
Read the full story

नव्वदच्या दशकातील कॉम्प्युटरचा सांगाडा, फूड प्रोसेसर आल्यामुळे बाजूला पडलेले मिक्‍सर, 29 इंची टीव्हीमुळे जाळी खात पडलेला जुना 20 इंची टीव्ही, जुन्या काळातील रेडियो, एक टेपरेकॉर्डर, दोन वॉकमन, पन्नास एक ऑडियो कॅसेट, इलेक्‍ट्रिकचा तवा, खराब झालेले इलेक्‍ट्रिक शेव्हर, इलेक्‍ट्रॉनिक खेळणी, तीन निकामी टॉर्च, आणि चार डझन पेन्सिल सेल...

हे कुठल्या भंगारवाल्याच्या दुकानाचे वर्णन नव्हे; तर एका खासगी कंपनीत उच्चपदावर काम करणाऱ्या प्रकाशच्या घराचे वर्णन आहे. प्रकाश आणि दीपा - दोघांनाही स्वच्छतेचे भयंकर वेड. प्रकाशला तर धुळीची ऍलर्जीच आहे. त्यामुळे घर कसे अगदी स्वच्छ असते (?). आता तुम्ही म्हणाल मग प्रकाशच्या घरात एवढा कचरा कसा काय असू शकतो? आणि असला तरी तो आता कसा काय सापडला? प्रकाशने शहराच्या नव्या भागात एक प्रशस्त फ्लॅट घेतलाय आणि पुढच्या आठवड्यात हे कुटुंब तिथे राहायला जाणार आहे. त्यामुळे सध्याच्या "वन बीएचके'तून सामान हलविण्याची तयारी सुरू आहे. सामान बांधताना त्यांना या साऱ्या गोष्टी आढळल्या.

प्रकाश आणि दीपासारखा अनुभव अनेकांना आला असेल. अडगळीतील वस्तूंकडे लक्ष न दिल्यास तो कचरा वाढत जातो आणि अडगळ इलेक्‍ट्रिक किंवा इलेक्‍ट्रॉनिक वस्तूंची असेल तर मग विचारायलाच नको. या वस्तू ठेवण्यासारख्या नसतात आणि त्या टाकून देण्याची हिंमतही होत नाही. त्यांच्यासोबत कुठेतरी भावना जडलेल्या असतात. पहिल्या कमाईचा टीव्ही, लग्नानंतरची पहिली खरेदी, मुलाची पहिली खेळणी वगैरे वगैरे. तथापि, अडगळीतल्या या वस्तू किती धोकादायक असू शकतात याचा विचार केला पाहिजे. टीव्ही किंवा कॉम्प्युटरच्या पिक्‍चर ट्यूबमध्ये लेड, बॅरियम, कॅडमियम आणि फॉस्फरससारखे विषारी घटक असतात. अनवधानाने ट्यूब फुटून हे घटक बाहेर आले तर त्याचे शरीरावर घातक परिणाम होऊ शकतात.

इलेक्‍ट्रॉनिक वस्तूंमध्ये प्रचंड वेगाने बदल होत असतात. त्यामुळे त्यांचे आयुष्य कमी होते. अशा वस्तू अनेक वर्षे वापरल्यानंतरही तशाच ठेवल्या तर त्याचे काय परिणाम होऊ शकतात, हे आपण पाहिलेच. म्हणून अशा वस्तूंमध्ये जास्त काळ अडकून पडू नये. अमेरिका किंवा ब्रिटनसारख्या विकसित देशांमध्ये इलेक्‍ट्रॉनिक वस्तूंच्या वापराचे प्रमाण अधिक असल्यामुळे "रिसायकलिंग' ही अत्यंत महत्त्वाची प्रक्रिया बनली आहे. 2004 मध्ये एकट्या अमेरिकेत सुमारे 30 कोटी कॉम्प्युटर्स अडगळीत टाकून दिल्याचे आढळून आले होते. इलेक्‍ट्रॉनिक वस्तू अडगळीत टाकून देण्याचा दर वाढतोच आहे. हा प्रश्‍न मार्गी लावण्यासाठी अमेरिकेत "रिसायकलिंग' करून देणाऱ्या कंपन्या स्थापन झाल्या. घरातील किंवा संस्थांमधील इलेक्‍ट्रॉनिक अडगळ अशा संस्थांकडे दिली की सर्वप्रथम "डाटा रिकव्हरी' केली जाते. कंपनीकडे आलेल्या प्रत्येक वस्तूची इत्थंभूत माहिती नोंदवून त्यानंतर त्यातील डाटा नष्ट केला जातो. त्यावर लावलेली लेबल्स काढली जातात. त्यापैकी काही वस्तू किंवा सुटे भाग पुनर्वापरास योग्य असतील तर त्यांची विक्री केली जाते. काही इलेक्‍ट्रॉनिक उपकरणांमध्ये सोने आणि चांदीचे अंश असतात. ते काढल्यानंतर शास्त्रोक्त पद्घतीने आणि पर्यावरणास कोणतीही हानी पोचणार नाही याची काळजी घेत उपकरणांची विल्हेवाट लावली जाते.

तुम्ही म्हणाल, अमेरिकेचं ठीक आहे; पण भारतातील अनेक घरांत कॉम्प्युटर अजून पोचलेलासुद्घा नाही. तेव्हा "रिसायकलिंग'ची गरजच काय? असे असले तरी आपल्याकडील इलेक्‍ट्रॉनिक वस्तूंच्या विक्रीचे आणि वापराचे प्रमाण पाहिल्यास भारतास "टेक्‍नॉलॉजी रिसायकलिंग'ची गरज खूप अगोदर भासणार आहे. असंघटित उत्पादकांमार्फत तयार केलेल्या इलेक्‍ट्रॉनिक उपकरणांचे प्रमाण अधिक असल्यामुळे अशा वस्तूंच्या आयुष्याची हमी देता येत नाही. शिवाय, स्वस्त असल्यामुळे अनेक लोकांची पसंती मिळते आणि अशा वस्तूंचा प्रत्येक घरात शिरकाव होतो आणि कालांतराने त्या अडगळीत पडतात. वाढत्या आयटी आणि बीपीओ कंपन्यांमुळे कॉम्प्युटर, सर्व्हरसारख्या महागड्या वस्तूंचे "रिसायकलिंग' करण्याची वेळही आपल्यावर लवकरच येणार आहे. यासाठी एखाद्या स्वयंसेवी संस्थेने पुढाकार घेऊन "टेक्‍नॉलॉजी रिसायकलिंग'ची प्रक्रिया सुरू करण्याची गरज आहे. तत्पूर्वी "टेक्‍नॉलॉजी सॅव्हीनेस'बरोबर "टेक्‍नॉलॉजी क्‍लीनलीनेस'ची सवय प्रत्येकाने लावून घेण्यास काय हरकत आहे? नाहीतर एक टेपरेकॉर्डर, दोन वॉकमन, पन्नास एक ऑडियो कॅसेट, इलेक्‍ट्रिकचा तवा, खराब झालेले इलेक्‍ट्रिक शेव्हर, इलेक्‍ट्रॉनिक खेळणी, तीन निकामी टॉर्च आणि चार डझन पेन्सिल सेल...यांची सोबत आहेच!
--
नमस्कार मित्रांनो. सर्वप्रथम तुम्हा सर्वांना नव्या वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्छा. गेल्या चार महिन्यांत एकही नवी पोस्ट न टाकल्याबद्दल क्षमस्व. आताही रोज पोस्ट टाकता येईल, अशी खात्री नाही; पण प्रयत्न जरूर करेन. दै. सकाळच्या प्रेरणा पुरवणीत मी टेक्नॉलॉजी नावाने एक सदर लिहित असे. त्यातील काही लेख आम्हाला पुन्हा वाचायला आवडतील, अशी मागणी अनेक मित्र-मैत्रिणींनी केल्यामुळे त्यातील काही लेख या ब्लॉगवर पोस्ट करतोय. रोजच्या कामातून वेळ काढून नव्या पोस्ट्स लिहिण्याचा प्रयत्न मात्र नक्की करेन.
--
Read the full story

बिलं ही विसरण्यासाठीच असतात, असं म्हटलं तर कुणाला आश्चर्य वाटू नये. एखादी व्यक्ती नित्यनेमाने, अगदी वेळेच्या आत, कोणताही दंड न बसता बिल भरत असेल तर त्याला ‘चमन’ म्हणून हिणवण्यास आपण मागे-पुढे पाहणार नाही. पण काहीही असलं तरी बिलं वेळेवर भरायलाच हवीत. अन्यथा दंड किंवा कनेक्शन तोडण्यासारख्या प्रकारांना सामोरं जावं लागतं. त्यामुळे बिलांच्या ड्यू डेट्स लक्षात राहतील, याची काळजी घ्या आणि सर्व बिलं वेळेवर भरत जा. आता तुम्ही म्हणाल, तोच तर मुख्य प्रॉब्लेम आहे. बिलांच्या शेवटच्या तारखाच बोंबलायला लक्षात राहत नाहीत. आज बिल भरूया, असा विचार ज्या दिवशी मनात येतो त्याच्या एक दिवस आधीच शेवटची तारीख निघून गेलेली असते. अशा वेळी तुम्ही ‘इज ड्यू अॉन’ ही सेवा वापरू शकता.

मुंबईतल्या ‘युकॉनॉमिक्स’ या कंपनीने सुरू केलेली ही वेब-बेस्ड सेवा अगदी प्राथमिक अवस्थेत आहे. म्हणजे, याचा इंटरफेस फारसा आकर्षक नाही; पण सेवा मात्र उपयोगाची आहे. ‘इज ड्यू अॉन’चा वापर करून तुम्ही जाणाऱ्या किंवा येणाऱ्या रकमेचे अलर्ट ई-मेलवर मिळवू शकता. वीज बिल, टेलिफोन बिल, मोबाईल बिल, क्रेडिट कार्ड बिल, इंटरनेट बिल, मुलांची फी, घरभाडे, सोसायटी मेन्टेनन्स, इन्शुरन्स प्रीमियम, येणारे चेक्स आदी गोष्टींचा ट्रॅक ठेवणे सोपे होते. ड्यू डेटच्या तीन दिवस आधी तुम्हाला पहिला अलर्ट ई-मेल पाठवला जातो. त्यावर कोणतीही अॅक्शन न घेतल्यास ड्यू डेटपर्यंत दररोज अलर्ट ई-मेल पाठवला जातो. दरम्यान तुम्ही बिल भरले असल्यास तुमच्या अकाऊंटमधून बिलाचा तपशील काढू शकता किंवा पुढच्या महिन्यासाठी अथवा वर्षासाठी पुन्हा अलर्ट सेट करू शकता.





‘इज ड्यू अॉन’चे मोफत व्हर्जन सध्या उपलब्ध असून प्रीमियम व्हर्जन लवकरच उपलब्ध होणार असल्याचे वेबसाईटवर म्हटले आहे. ड्यू डेट अलर्ट पाठवण्यासाठी सध्या केवळ ई-मेलचा वापर केला जातो. भविष्यात एसएमएस आणि ट्विटरवरूनही अपडेट पाठविण्याची सोय उपलब्ध करून देण्यात येणार आहे. बिलांच्या बाबतीत १०० पैकी ९९ लोक विसरभोळे असतात, असं म्हटलं तर वावगं ठरू नये. अशा साऱ्या विसरभोळ्यांसाठीच ‘इज ड्यू अॉन’ ही सेवा खास तयार करण्यात आली आहे.
Read the full story